1 . آيه‌ى سى و سوّم سوره‌ى مباركه‌ى توبه ؛ از باب زمينه‌سازى براى فهم بهتر آيه‌ى شريفه ، لازم است مقدمه‌ى كوتاهى را بيان كنيم . هدف دشمنان اسلام ، اعم از اهل كتاب و منافقان و مشركان و همدستان ايشان خاموش كردن نور خداست ، همان‌گونه كه قرآن كريم مىفرمايد : مىخواهند نور خدا را به دم دهان خود خاموش سازند و خداوند چيزى جز اكمال نور خود را برنمىتابد ، هرچند كافران را خوش نيايد . كلام شگفت الهى بيانگر اين است كه مثل اين گروه مانند شخصى است كه مىخواهد به وسيله‌ى نفس و دم دهان خود ، نور بزرگ و رخشنده‌اى را كه در آفاق آسمان گسترده است ، خاموش سازد ، با آن‌كه مشيّت خداوند سبحان بر آن تعلّق گرفته كه اين نور را به نهايت درخشندگى و پرتوافشانى برساند . اين تمثيل نهايت حقارت و خوارى آنان ، و ضعف و سستى حيله و تدبير ايشان را مىرساند . زيرا دم دهان كه تنها مىتواند نور ضعيفى مانند نور فانوس را خاموش كند ، هرگز نمىتواند نور عظيم و مشعشع اسلام را بىفروغ سازد . و اين تصوير ، از شگفتىهاى تعابير قرآنى و ظريف‌ترين توصيفات الهى است . چون مشتمل بر تشبيهى كاملا فنّى و زيبا و در اوج فصاحت است كه در غير قرآن نظيرى براى آن يافت نمىشود . سپس قرآن كريم اين‌گونه ادامه مىدهد : اراده الهى - بر خلاف ميل دشمنان - بر پديدار گشتن كامل اين دين مقدس استقرار يافته است . ازاين‌رو مىفرمايد : اوست خدايى كه رسول خود را با هدايت و دين حق فرستاد تا آن را بر همه‌ى آيين‌ها برترى بخشد ، هرچند كه مشركان را خوش نيايد . « 1 » و بديهى است كه مقصود از « الدين الحق » ، اسلام است . زيرا خداوند مىفرمايد : و هركس دين ديگرى غير از اسلام را اختيار كند ، هرگز از او پذيرفته نخواهد شد و او در آخرت از زيانكاران خواهد بود . « 2 » مفاد جمله‌ى « ليظهره على الدين كلّه » يارىرسانى خدا به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم و برترى بخشيدن دين او بر تمامى اديان است و مرجع ضمير در « ليظهره » به اعتقاد بيشترين و معروف‌ترين مفسّران ، « دين حقّ » است ، به گونه‌اى كه همين برداشت را متبادر از آيه دانسته‌اند .

--> ( 1 ) . توبه / 33 . ( 2 ) . آل عمران / 85 .